Teguran keras Yang di-Pertuan Agong Sultan Ibrahim mengenai pelaksanaan pengampunan bersyarat Datuk Seri Najib Razak meletakkan Peguam Negara, Tan Sri Mohd Dusuki Mokhtar, di hadapan persoalan besar: bagaimana keputusan yang telah diperkenankan sejak 18 September boleh berakhir dengan penangguhan selepas syarat pembayaran denda dipenuhi?
Persoalan ini melangkaui nasib seorang bekas perdana menteri. Ia menyentuh kecekapan penasihat undang-undang utama kerajaan, penghormatan terhadap institusi diraja dan tanggungjawab menjelaskan sesuatu keputusan sebelum pelaksanaannya menjadi pertikaian terbuka.
Dalam kenyataan Istana Negara bertarikh 7 November yang dibekalkan, Sultan Ibrahim menegaskan bahawa perintah pengampunan bersyarat itu jelas, tidak mengandungi ambiguiti dan tidak terkait dengan mana-mana kes lain terhadap Najib.
Baginda turut menegaskan bahawa semua syarat telah dipenuhi, serta memberi amaran bahawa hujah mempertikaikan perintah tersebut menjurus ke arah mengingkari perintah Yang di-Pertuan Agong.
Bahasa itu merupakan teguran yang amat keras. Walaupun kenyataan berkenaan tidak menamakan Dusuki secara khusus sebagai individu yang ingkar, ia menyentuh secara langsung alasan kekeliruan tafsiran yang digunakan untuk menangguhkan pelaksanaan tahanan rumah.
Lebih penting, Istana menyatakan bahawa Peguam Negara sendiri menghadiri mesyuarat Lembaga Pengampunan yang memberikan nasihat kepada Baginda.
Kehadiran itu menjadikan penjelasan AGC semakin mendesak. Jika terdapat kemungkinan pertindihan antara pengampunan dalam kes SRC International dengan pelaksanaan hukuman kes 1MDB, bilakah risiko tersebut dikenal pasti? Apakah nasihat yang diberikan ketika mesyuarat? Apakah tindakan susulan sebelum pembayaran denda?
Peguam Negara tidak boleh sekadar menjelaskan mengapa masalah timbul. Beliau juga perlu menjelaskan mengapa masalah itu tidak diselesaikan lebih awal.
Hampir dua bulan untuk membuat persediaan
Menurut laporan media pelaksanaan tahanan rumah ditangguhkan sementara selepas denda RM50 juta dilunaskan pada 6 November, sementara AGC meneliti tafsiran pengampunan dan kesan Perintah Pelepasan Mahkamah Tinggi. Wang tersebut ialah denda, bukannya wang jaminan.
Dari 18 September hingga 6 November, terdapat kira-kira tujuh minggu untuk menyediakan pelaksanaan keputusan itu.
Benar, teks Perintah Pelepasan bertarikh 6 November hanya boleh diteliti selepas dikeluarkan. Namun, kemungkinan kesan pembayaran denda terhadap baki hukuman dan hubungannya dengan kes lain sepatutnya menjadi sebahagian daripada persediaan undang-undang lebih awal.
Jika isu khusus hanya muncul dalam perintah mahkamah tersebut, AGC perlu menunjukkan dengan tepat bahagian yang menimbulkan masalah, tindakan segera yang diambil dan asas undang-undang untuk menangguhkan pemindahan Najib.
Ungkapan “penelitian lanjut” sahaja tidak mencukupi apabila keputusan itu menentukan tempat seseorang menjalani hukuman.
Lebih-lebih lagi apabila pihak yang memperkenankan pengampunan telah menyatakan bahawa perintahnya jelas.
Peguam Negara biadab menjawab kenyataan Agong melalui media
Urutan kenyataan pada 7 November menjadi asas kritikan terhadap cara Peguam Negara mengendalikan perkara ini. Istana Negara mengeluarkan titah pada pukul 11.45 pagi. Kemudian, pada pukul 12.42 tengah hari — hanya 57 minit selepas itu — AGC mengeluarkan kenyataan mempertahankan pendiriannya. Selepas kenyataan AGC itulah peguam Najib tampil memberikan penjelasan lanjut, sebagaimana urutan yang direkodkan dalam kenyataan Tetuan Shafee & Co.
Ketika Agong sudah menegaskan bahawa perintah pengampunan bersyarat itu jelas dan segala syarat telah dipenuhi, AGC masih mengemukakan alasan perlunya penentuan mahkamah mengenai kesan perintah pelepasan dan hubungannya dengan hukuman dalam kes lain.
Walaupun kenyataan AGC merujuk kenyataan peguam Najib pada hari sebelumnya, penerbitannya selepas titah Istana tetap perlu dinilai dalam konteks tersebut. Penjelasan mempertahankan penangguhan itu muncul ketika Baginda baru sahaja menegaskan bahawa hujah mempertikaikan perintah pengampunan menjurus ke arah mengingkari perintah Baginda.
Pada hemat penulis, tindakan meneruskan pembelaan terbuka melalui media dalam keadaan demikian merupakan pendekatan yang biadab terhadap institusi diraja. Ia memperlihatkan kegagalan pertimbangan seorang penasihat undang-undang utama kerajaan dalam mengendalikan persoalan yang menyentuh titah Yang di-Pertuan Agong.
Jika benar terdapat kekangan undang-undang yang perlu diperjelaskan, Dusuki sepatutnya segera memohon perkenan menghadap dan mempersembahkan perkara itu melalui saluran rasmi. Beliau perlu menjelaskan kepada Baginda asas penangguhan, persoalan yang belum diselesaikan serta langkah untuk melaksanakan keputusan yang telah diperkenankan.
Sebaliknya, kenyataan mempertahankan pendirian jabatan diterbitkan terlebih dahulu, sehingga mewujudkan gambaran bahawa AGC sedang menyanggah ketegasan Istana di hadapan rakyat.
Penafian bahawa AGC tidak berniat mempertikaikan pengampunan tidak menjawab persoalan tentang kesan tindakannya. Apabila pelaksanaan masih ditangguhkan selepas Istana menegaskan bahawa segala syarat telah dipenuhi, Peguam Negara wajib memberikan penjelasan yang khusus dan meyakinkan.
Jawatan Peguam Negara menuntut kebijaksanaan undang-undang serta tertib dalam hubungan antara institusi. Dalam episod ini, cara komunikasi AGC sendiri telah memperbesar pertikaian yang sepatutnya ditangani lebih awal melalui penjelasan terus kepada Baginda.
Persepsi sedemikian boleh merendahkan kewibawaan titah dan mencederakan hubungan antara institusi, walaupun niat menghina tidak boleh diputuskan hanya berdasarkan urutan kenyataan.
Alasan AGC mesti diuji, bukan diterima begitu sahaja
Dalam kenyataan medianya AGC menafikan bahawa pihaknya mempertikaikan, mengetepikan atau berhasrat menggantung pengampunan.
Jabatan itu menyatakan bahawa persoalan sebenar ialah eput Perintah Pelepasan selepas pembayaran denda: adakah hukuman SRC masih berjalan melalui tahanan rumah, atau telah selesai sehingga hukuman 1MDB perlu bermula?
AGC turut menyatakan bahawa perintah mahkamah berkenaan merekodkan pelaksanaan baki hukuman secara tahanan rumah sehingga 23 Ogos 2028.
Pengakuan itu menimbulkan persoalan yang tajam. Jika perintah yang sama menyebut tahanan rumah, apakah asas khusus untuk menangguhkan pelaksanaannya sementara mendapatkan penjelasan?
Pihak peguam Najib pula berhujah bahawa pembayaran denda melepaskan eputusan denda dan tidak dengan sendirinya menamatkan hukuman penjara. Mereka menuntut supaya pengampunan dilaksanakan segera dan penangguhan ditarik balik.
Itulah pertikaian undang-undang yang perlu dijelaskan melalui dokumen lengkap dan saluran berbidang kuasa. Pendirian peguam Najib tidak boleh dianggap sebagai eputusan mahkamah, sebagaimana alasan AGC tidak boleh diterima sebagai jawapan muktamad hanya kerana datang daripada Peguam Negara.
Bagaimanapun, tanggungjawab menjelaskan asas penangguhan terletak pada pihak yang mempertahankannya.
AGC perlu menyatakan kuasa yang digunakan, siapa yang membuat keputusan, bila permohonan penjelasan difailkan dan mengapa langkah sementara yang dipilih selaras dengan perintah sedia ada.
Laksanakan pengampunan, jelaskan kes lain
Cadangan supaya tahanan rumah dilaksanakan terlebih dahulu sementara persoalan kes lain diselesaikan mempunyai asas pentadbiran yang perlu dipertimbangkan secara serius: jangan biarkan ketidakpastian mengenai satu isu menangguhkan keseluruhan eputusan yang telah diperkenankan.
Namun, pelaksanaannya tetap perlu mengambil kira apa-apa perintah tahanan atau hukuman lain yang sah dan masih berkuat kuasa.
Justeru, AGC sepatutnya menjelaskan secara khusus sama ada terdapat perintah lain yang benar-benar menghalang pemindahan Najib. Jika ada, kemukakan asasnya. Jika tiada, mengapa pelaksanaan pengampunan terus tertangguh?
Rakyat berhak mendapatkan jawapan yang boleh diperiksa, bukannya kenyataan umum tentang kerumitan undang-undang.
Anwar akhirnya mengarahkan AG menghadap
Pada 7 November, Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim dilaporkan mengarahkan Dusuki segera menghadap Sultan Ibrahim bagi memperjelas kekangan pelaksanaan serta implikasinya terhadap kes 1MDB. Anwar turut menegaskan bahawa keputusan Baginda tidak dipertikaikan.
Arahan itu menimbulkan satu lagi persoalan: mengapa langkah menghadap perlu menunggu campur tangan Perdana Menteri?
Seorang penasihat undang-undang utama kerajaan sepatutnya memahami sensitiviti perkara ini dan mengambil inisiatif mendapatkan ruang penjelasan seawal mungkin.
Menurut laporan media yang memetik kenyataan Pejabat Perdana Menteri, Dusuki kemudian memohon maaf, menyatakan pendirian untuk mematuhi titah dan memohon perkenan menghadap. Laporan tersebut turut menyebut persoalan perundangan yang menurut kerajaan memerlukan keputusan mahkamah.
Persoalannya, mengapa hanya sekarang kekangan undang-undang dibangkitkan sehingga pelaksanaan perintah pengampunan tertangguh? Kerajaan perlu meneliti keseluruhan proses, daripada nasihat yang dikemukakan kepada Lembaga Pengampunan dan persediaan pelaksanaan, hinggalah keputusan selepas pembayaran denda serta kenyataan media yang mempertahankan penangguhan itu.
Jika penelitian membuktikan kecuaian serius, tindakan melampaui bidang kuasa atau penangguhan tanpa asas undang-undang yang mencukupi, permohonan maaf sahaja tidak memadai. Penamatan pelantikan Peguam Negara wajar dipertimbangkan melalui proses perlembagaan yang berkenaan
Perkara 145(5) memperuntukkan bahawa Peguam Negara memegang jawatan selama diperkenankan Yang di-Pertuan Agong, tertakluk kepada peruntukan berkaitan. Sebarang cadangan penamatan hendaklah dibuat melalui proses perlembagaan yang berkenaan.
Kerana kesilapan mengguris Yang Dipertuan Agung ini, Anwar wajar mempertimbangkan syor penamatan pelantikan sekiranya Dusuki gagal memberikan penjelasan yang meyakinkan tentang asas dan pengendalian penangguhan ini.
Agong telah memperjelas pendirian Baginda. Peguam Negara kini perlu membuktikan penghormatannya melalui tindakan yang sah, segera dan dapat dipertanggungjawabkan.
Jawatan setinggi itu menuntut lebih daripada kenyataan mempertahankan diri dan permohonan maaf selepas keadaan menjadi tegang.
