KOTA KINABALU — Benarkah Invest Sabah Berhad (ISB) sudah benar-benar pulih, atau semakan tadbir urus yang diumumkan hanyalah permulaan kepada persoalan yang lebih besar?
Pengumuman rasmi bahawa ISB telah menyiapkan semakan tadbir urus dalaman, menerima syor penambahbaikan, dan melantik kepimpinan baharu sepatutnya menjadi isyarat bahawa agensi penggalakan pelaburan negeri itu sedang memasuki fasa pemulihan. Namun bagi ramai pemerhati, persoalan pokok masih belum terjawab: apa sebenarnya kandungan laporan semakan itu, sejauh mana kelemahan lama telah dibetulkan, dan mengapa butiran syor penting itu tidak didedahkan kepada umum?
Lebih membimbangkan, ketika ISB cuba membina semula kredibilitinya, belum 100 hari Roger Chin pengerusi timbul pula episod baharu melibatkan dakwaan percubaan Datuk Vinod Sekhar ahli perniagaan ‘scammer’ mempromosikan pelaburan bernilai RM1.4 bilion di Sabah — satu perkembangan yang menimbulkan persoalan sama ada budaya semakan wajar (due diligence) di agensi itu benar-benar telah diperkukuh atau masih longgar seperti dahulu.
Semakan tadbir urus: pemulihan sebenar atau sekadar kenyataan umum?
Pada Ahad lalu, Pengerusi ISB Datuk Roger Chin memaklumkan bahawa Jabatan Audit Dalam Negeri Sabah telah menyiapkan satu semakan tadbir urus dalaman yang bertujuan memperkukuh proses pentadbiran dan prosedur operasi agensi itu. Dapatan semakan tersebut telah dikemukakan kepada Ketua Menteri, Kementerian Kewangan Sabah, serta Kementerian Pembangunan Perindustrian, Keusahawanan dan Pengangkutan.
Menurut kenyataan itu, semakan berkenaan merangkumi syor untuk menambah baik dokumentasi, prosedur pentadbiran dan amalan tadbir urus dalaman. Lembaga Pengarah dikatakan telah menerima syor-syor tersebut dan mula melaksanakan langkah memperkukuh ketelusan, akauntabiliti dan keberkesanan operasi.
Namun di sinilah timbul persoalan yang lebih besar. Jika benar semakan itu penting untuk memulihkan keyakinan terhadap ISB, mengapa syor-syor utama itu tidak didedahkan kepada umum? Apakah bentuk kelemahan yang ditemui? Benarkah skandal belas CEO lama Adakah ia melibatkan salah urus pentadbiran biasa, konflik kepentingan, kelemahan kawalan dalaman, atau lebih serius daripada itu?
Bagi sebuah agensi pelaburan negeri yang sedang cuba memulihkan nama, ketelusan bukan sekadar slogan. Rakyat dan komuniti perniagaan berhak mengetahui sekurang-kurangnya intipati kelemahan yang telah dikenal pasti serta langkah pembetulan yang sedang diambil.
Skandal lama belum reda
Kontroversi mengenai Invest Sabah bukan perkara baharu. Sebelum ini, pelbagai persoalan dibangkitkan mengenai kepimpinan lama, termasuk kedudukan bekas Ketua Pegawai Eksekutif Dr. Firdausi Suffian, yang dikatakan telah dipindahkan ke UiTM. Perkembangan itu sendiri menimbulkan tanda tanya tentang sama ada pemindahan tersebut dibuat sebagai sebahagian daripada penstrukturan semula biasa, atau sebagai langkah keluar senyap daripada satu institusi yang sedang diasak dengan pelbagai isu.
Pada masa sama, persoalan turut dibangkitkan mengenai Ily Lia Affiqah, yang disebut sebagai tunang kepada Dr. Firdausi dan didakwa masih lagi berkhidmat sebagai pegawai media di Invest Sabah. Jika benar, isu ini tentu mengundang pertanyaan tentang persepsi awam terhadap tadbir urus, hubungan dalaman dan kemungkinan konflik kepentingan — terutama dalam sebuah institusi yang kini sedang bercakap soal profesionalisme, reformasi dan integriti.
Apa yang lebih merisaukan ialah apabila semakan tadbir urus diumumkan, tiada penjelasan terperinci diberikan mengenai sama ada isu-isu berkaitan struktur dalaman, pelantikan, hubungan pegawai dan potensi konflik kepentingan turut disentuh dalam laporan audit tersebut.
Kepimpinan baharu, tetapi adakah budaya lama masih kekal?
ISB turut mengumumkan pelantikan Kevin Ukang sebagai Ketua Pegawai Eksekutif baharu ketika organisasi itu memasuki fasa baharu kepimpinan. Langkah ini sepatutnya memberi nafas baharu kepada agensi berkenaan.
Namun persoalan sebenar bukan sekadar siapa yang dilantik, tetapi sama ada budaya kerja, standard saringan pelabur dan disiplin institusi turut berubah. Ini kerana tidak lama selepas kenyataan pemulihan tadbir urus dikeluarkan, Roger Chin sendiri terpalit pula dengan kontroversi baharu melibatkan dakwaan pelaburan bernilai RM1.4 bilion oleh Datuk Vinod Sekhar.
Kontroversi RM1.4 bilion Vinod Sekhar
Portal The Malaysian Corporate sebelum ini menyiarkan pendedahan bertajuk “Belum 100 hari ketuai Invest Sabah: Roger Chin sudah ditipu oleh Vinod Sekhar ‘Scammer’ pelaburan RM1.4b di Sabah”. Laporan itu membangkitkan persoalan bagaimana seorang pengerusi baharu yang baru sahaja berjanji memperkukuh tadbir urus boleh dikaitkan dengan pengumuman pelaburan berskala besar oleh seorang tokoh korporat yang kontroversinya sudah lama diketahui umum.
Kontroversi itu tercetus selepas laporan media antarabangsa memetik kenyataan bahawa Petra Seaga, cabang kelestarian milik Petra Group yang dikaitkan dengan Vinod Sekhar, sedang menilai pelaburan sekitar USD300 juta, bersamaan kira-kira RM1.4 bilion, dalam sektor biojisim dan tenaga lestari di Sabah. Benarkah Vinod Sekhar mempunyai keupayaan dana untuk melabur atau umum projek untuk kutip wang kemudian menipu pelaburnya.
Cadangan itu melibatkan pembangunan kompleks biorefineri bersepadu untuk menghasilkan bahan api penerbangan lestari (SAF), biofuel, bahan kimia bio, bioplastik, dan tenaga boleh diperbaharui. Dalam laporan tersebut, Roger Chin dipetik sebagai mengalu-alukan minat pelaburan itu dan menyifatkannya sebagai isyarat keyakinan terhadap Sabah.
Tetapi yang menjadi masalah ialah projek itu setakat ini hanya berada pada tahap “expression of interest” — bukannya kelulusan rasmi, pelaburan muktamad, atau komitmen kewangan yang terbukti.
Roger Chin menjawab, tetapi persoalan due diligence kekal
Susulan kritikan yang memuncak, Roger Chin tampil menjelaskan bahawa beliau menghadiri acara berkenaan dalam kapasiti rasmi sebagai Pengerusi Invest Sabah dan wakil Kerajaan Negeri Sabah. Beliau menegaskan bahawa beliau tidak pernah mengumumkan sebarang kelulusan rasmi, sokongan muktamad atau komitmen pelaburan, sebaliknya hanya merujuk kepada “minat pelaburan” yang tertakluk kepada penilaian sewajarnya, proses kawal selia dan daya maju komersial.
Bermakna boleh tunjuk gambar program dengan pelabur berbilion ringgit kemudian cakap baru buat penilaian? Bukankah ini permainan media untuk menunjukkan ada pelaburan bakal masuk berbilion ringgit tapi daripada ‘scammer’ yang terpalit kes mahkamah?
Secara teknikal, penjelasan itu mungkin betul. Tetapi dari sudut pengurusan persepsi, kredibiliti institusi dan disiplin pelaburan, persoalan utamanya tetap tidak hilang: adakah semakan latar belakang terhadap Vinod Sekhar dan entiti berkaitannya benar-benar dibuat sebelum nama dan angka RM1.4 bilion itu dibawa ke pentas awam?
Jika tiada pendedahan dibuat oleh media, tiada semakan bebas dilakukan pihak luar, dan jika kontroversi lama Vinod Sekhar terus terlepas pandang, bukankah itu bermakna Invest Sabah hampir sahaja dijadikan pentas publisiti bagi satu dakwaan pelaburan yang meragukan?
Dalam bahasa mudah, walaupun Roger Chin menegaskan tiada kelulusan diberikan, insiden ini tetap menampakkan seolah-olah due diligence sama ada tidak dibuat, tidak cukup mendalam, atau tidak dijadikan keutamaan sebelum publisiti diberi.
Risiko besar kepada Sabah
Sabah bukan boleh dijadikan medan ujian bagi tokoh korporat kontroversi atau projek yang hanya wujud dalam bentuk naratif promosi. Dalam dunia pelaburan, angka besar sering digunakan untuk membina persepsi, menarik perhatian politik, dan mencipta momentum media. Tetapi tanpa dokumen kukuh seperti perjanjian pelaburan, bukti pembiayaan, komitmen modal, dan rekod latar belakang pelabur yang bersih, sesuatu pengumuman boleh bertukar menjadi liabiliti reputasi kepada kerajaan negeri.
Itulah sebabnya kes Vinod Sekhar ini tidak boleh dipandang ringan. Ia bukan sekadar soal seorang individu atau satu cadangan projek, tetapi soal keupayaan Invest Sabah menapis, menyaring dan membezakan antara pelabur tulen dengan pemain publisiti.
Laporan audit patut didedahkan sekurang-kurangnya secara ringkasan
Jika Roger Chin benar-benar mahu meyakinkan rakyat bahawa Invest Sabah sedang dibersihkan dan diperkukuh, maka satu langkah yang wajar dipertimbangkan ialah mendedahkan sekurang-kurangnya ringkasan eksekutif laporan semakan tadbir urus itu kepada umum.
Pendedahan itu penting kerana ia boleh menjawab beberapa persoalan asas:
Adakah laporan tersebut menyentuh soal kelemahan dalaman yang spesifik? Adakah ia mengenal pasti individu, amalan atau struktur yang menyumbang kepada kemerosotan institusi? Adakah kawalan terhadap urusan media, hubungan awam, saringan pelabur dan pengurusan konflik kepentingan turut diperiksa? Dan yang paling penting, apakah garis masa pelaksanaan pembaikan?
Tanpa pendedahan seperti itu, kenyataan tentang “ketelusan” dan “akauntabiliti” berisiko dilihat sekadar retorik pentadbiran.
Invest Sabah benar-benar pulih atau masih rapuh?
Hakikatnya, masih terlalu awal untuk mengatakan Invest Sabah sudah pulih. Ya, ada semakan tadbir urus. Ya, ada pelantikan CEO baharu. Ya, ada kenyataan mengenai reformasi. Tetapi pemulihan sebenar tidak diukur melalui kenyataan media semata-mata.
Ia diukur melalui kemampuan institusi itu untuk menjawab persoalan lama secara terbuka, membetulkan kelemahan dalaman secara meyakinkan, dan mengelakkan dirinya daripada sekali lagi dikaitkan dengan tokoh atau projek yang meragukan.
Dalam konteks ini, episod Vinod Sekhar sangat merosakkan. Ia menunjukkan bahawa meskipun ISB sedang bercakap tentang reformasi, reputasinya masih cukup rapuh sehingga boleh digugat oleh satu “expression of interest” yang tidak disaring dengan cermat di mata awam.
Akhirnya, persoalan yang perlu dijawab bukan sekadar sama ada Invest Sabah telah menyiapkan laporan semakan tadbir urus. Persoalan sebenar ialah:
Apa isi laporan itu? Siapa yang dipertanggungjawabkan? Apa yang sudah diperbaiki? Dan mengapa, ketika agensi itu sedang mendakwa dirinya lebih telus, rakyat masih perlu bergantung pada media untuk mendedahkan risiko pelaburan palsu yang hampir memalukan Sabah?
Selagi soalan-soalan ini tidak dijawab dengan jelas, dakwaan bahawa Invest Sabah sudah pulih akan terus dipandang dengan penuh curiga.
